بزرگتر مىشده . چهار دروازه داشته . آب اريقها به دروازه‌ها مىرسيده ولى به سبب فقدان محل به شهر آورده نشده بوده . از ابنيهء شهر ، كاخ مأمون در تأليفها ياد شده است كه نزديك دروازهء حجاج قرار داشته . دروازهء كاخ كه در سراسر خراسان همانند نداشته - به ويژه از لحاظ زيبائى ممتاز بوده . على فرزند مأمون كاخ ديگرى در مقابل كاخ پدر بنا كرد و در برابر دروازهء آن ميدانى به تقليد از ريگستان بخارا احداث نمود . در اين ميدان گوسفند مى - فروختند . ظاهرا اين شخص مأمون بن محمد امير گرگانج است كه بعدها در سال 385 هجرى / 995 ميلادى « 1 » بخش جنوبى خوارزم را نيز گشود و به لقب خوارزمشاه ملقب گشت - لقبى كه تا آن زمان به افراد سلالهء باستانى اميران كاث تعلق داشته . على فرزند مأمون در سال 387 هجرى / 997 ميلادى ملك پدر را به ارث برد . و ظاهرا كاخ ياد شده را در زمان حيات پدر بنا كرد . در عهد سامانيان گرگانج هنوز از لحاظ اهميت به پاى كاث نمىرسيده ، گرچه هر روز بزرگتر مىشده « 2 » . راجع به قرنهاى يازدهم و دوازدهم ميلادى اطلاعات و مدارك مشروحى دربارهء هيچ يك از دو شهر در دست نيست . در قرن دوازدهم ميلادى « 3 » گرگانج به عنوان پايتخت سلالهء مقتدر خوارزمشاهيان اهميت تازه‌اى

--> ( 1 ) - دربارهء اين تاريخ به بعد رجوع شود ( ص 324 و 325 اصل ، داستان بو على ) ( 2 ) - مناره‌اى كه در ميان ويرانه‌هاى گرگانج كهنه محفوظ مانده توسط خوارزمشاه مأمون بن مأمون در سال 401 هجرى / 1011 - 1010 ميلادى ساخته شده بوده . ن . كاتانوف نوشته‌هاى عربى را كه بر صفحه‌اى آهنين بوده و در پايهء منازهء مكشوف گرديده منتشر كرده است ( « صفحهء سربى خوارزمشاهى » ، ص 015 و بعد ) ( 3 ) - ( در چاپ روسى 1900 چنين است . در چاپ انگليسى 1928 ، ص 147 « در قرن XIII » آمده ولى اين خطائى فاحش است . مدتى پيش از سال 1221 گرگانج به دست مغولان ويران شده بود . - تحريريه )